MAEW วันที่ 1

ห้อง ร.103 ชั้น 1 คณะรัฐศาสตร์

ปี 2026 เป็นช่วงเวลาที่ภูมิภาคลุ่มน้ำโขงกำลังเผชิญความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ ทั้งการขยายตัวของเขื่อน เหมืองแร่ ตลาดคาร์บอน การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน วิกฤตการปนเปื้อนข้ามพรมแดน และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ขณะเดียวกัน ประเทศไทยกำลังเป็นเจ้าภาพการประชุมประจำปีของธนาคารโลกและกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (World Bank–IMF Annual Meetings) ซึ่งสะท้อนบทบาทของสถาบันการเงินระหว่างประเทศในการกำหนดทิศทางการพัฒนาในภูมิภาค

ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ ชุมชนท้องถิ่นไม่ได้เป็นเพียงผู้ได้รับผลกระทบ หากยังเป็นผู้สร้างองค์ความรู้ พัฒนาทางเลือก และสร้างเครือข่ายความร่วมมือข้ามพรมแดนอย่างต่อเนื่อง

เวทีเปิดของ MAEW 2026 จึงเชิญตัวแทนจากภาควิชาการ ภาคประชาชน และภาคประชาสังคม ทั้งจากประเทศไทยและนานาชาติ มาร่วมสะท้อนมุมมองต่อความท้าทายของภูมิภาค และร่วมกันตั้งคำถามว่า

"เราจะสร้างอนาคตร่วมของภูมิภาคแม่น้ำโขงและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จากพลังของผู้คนได้อย่างไร"

ห้อง ร.103 ชั้น 1 คณะรัฐศาสตร์

กิจกรรมเริ่มเวลา 11.15 น.

ห้อง ร.103 ชั้น 1 คณะรัฐศาสตร์

[ETOs Watch Coalition]

ความต้องการ แร่หายาก (Rare Earth Elements: REEs) และ แร่สำคัญ (Critical Minerals) เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วจากการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด รถยนต์ไฟฟ้า และเทคโนโลยีดิจิทัล ส่งผลให้การทำเหมืองในภูมิภาคลุ่มน้ำโขงขยายตัวอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในรัฐคะฉิ่นของเมียนมาและหลายพื้นที่ของ สปป.ลาว
แม้เหมืองเหล่านี้จะถูกนำเสนอว่าเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจสีเขียว แต่กลับก่อให้เกิดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม สิทธิมนุษยชน และมลพิษทางน้ำข้ามพรมแดน โดยเฉพาะการปนเปื้อนของสารเคมีและโลหะหนักในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และลุ่มน้ำโขง ซึ่งส่งผลต่อระบบนิเวศ สุขภาพ และความมั่นคงด้านอาหารของชุมชนปลายน้ำ
เวทีนี้มุ่งสร้างพื้นที่แลกเปลี่ยนระหว่างนักวิชาการ นักกฎหมาย และภาคประชาสังคม เพื่อวิเคราะห์ผลกระทบจากการทำเหมือง สำรวจช่องว่างด้านกฎหมายและธรรมาภิบาล และผลักดันความร่วมมือระดับภูมิภาคในการป้องกันและรับมือกับมลพิษข้ามพรมแดน

ห้องประชุมริมน้ำ (107-108) คณะศิลปศาสตร์

[คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์]

วิกฤตการณ์ทางสิ่งแวดล้อมที่ทวีความรุนแรงขึ้นในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นการปนเปื้อนจากเหมือง การสร้างเขื่อน การเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน และความแปรปรวนของภูมิอากาศ ล้วนเกิดจากโครงการขนาดใหญ่และการขูดรีดทรัพยากรอย่างล้นเกินของระบบทุนนิยม ซึ่งส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศและสังคมอย่างแยกไม่ขาด สถานการณ์ในหลายพื้นที่สะท้อนความเสียหายที่สั่นคลอนวิถีชีวิตและสุขภาพของทั้งมนุษย์และสรรพสิ่งในระบบนิเวศ

การทำความเข้าใจ "สุขภาพ" ในยุควิกฤตจึงไม่อาจอาศัยเพียงแนวคิดที่แยกมนุษย์ออกจากธรรมชาติ แต่ต้องอาศัยกรอบแนวคิด Planetary Health ที่ตั้งอยู่บนข้อมูลเชิงประจักษ์จากพื้นที่วิกฤต ซึ่งชี้ให้เห็นว่าชุมชนไม่ได้เป็นเพียงผู้ได้รับผลกระทบ หากยังเป็นผู้สร้างองค์ความรู้เรื่องสุขภาพ ระบบนิเวศ และการอยู่ร่วมกับธรรมชาติจากประสบการณ์ตรง
เวทีเสวนานี้จัดขึ้นเพื่อเชื่อมโยงองค์ความรู้จากฐานรากกับปรากฏการณ์ทางสังคม ผ่านการทำความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ สัตว์ สิ่งแวดล้อม และสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ พร้อมตั้งคำถามต่อการเมืองของความรู้ด้านสุขภาพ และร่วมสำรวจแนวทางสู่ความเป็นธรรมทางนิเวศและสุขภาวะทางเลือก

วิทยากร
--- อ.ดร.อาภาลักษณ์ ปาติยเสวี คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา ม. ธรรมศาสตร์
--- รศ.ดร.จักรกริช สังขมณี ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
--- คุณบําเพ็ญ ไชยรักษ์ วิสาหกิจชุมชนกลุ่มอนุรักษ์ฟื้นฟูพันธุ์ข้าวพื้นเมือง “หอมดอกฮัง” และผู้ประสานงาน Restorative Culture Coalition Thailand (RCCT)
--- คุณไพริน เสาะสาย Rivers and Rights
--- คุณชนาง อำภารักษ์ The Mekong Butterfly

ดำเนินรายการโดย อาจารย์กฤตธี ตัณฑสิทธิ์ คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ห้องประชุมใหญ่ชั้น 4 คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา

[พนมนครรามา & Decode]

กิจกรรมการฉายหนังและวงสนทนาหลังการดูหนัง มุ่งใช้ภาพยนตร์ สารคดี และแอนิเมชันเป็นจุดเริ่มต้นของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และบทสนทนาระหว่างผู้สร้าง ผู้ได้รับผลกระทบ และผู้ชม

โปรแกรมฉายแต่ละวันจะมีธีมที่แตกต่างกัน แต่เชื่อมโยงกันภายใต้แนวคิด "สายธารประชาชน (People's Currents)"

รวม 96 นาที

*สารคดีสั้นธรรมยาตรา (สารคดีโดยโปรเจ็กต์เสวนาฯ )
ความยาว 8-10 นาที [อยู่ระหว่างการตัดต่อ]
-บ้านไร้สิทธิ ริมแม่น้ำกก
(อารียา เลยไทยสง : กำกับ)
ความยาว 12.16 นาที
-The Wropper/ โกหกค าโต
(วีระพรรณ ถาวร : ก ากับ)
ความยาว 14.25 นาที
-นักรบผ้าถุง : เรินเล แล แสงตุหวัน
(กีรติ โชติรัตน์ และ เชี่ยววิทย์ พัฒนสุข
พันธ์ : กำกับ)
ความยาว 60 นาที

ห้องบรรยาย 1-2 ชั้น 6 อาคารเอนกประสงค์ วิทยาลัยป๋วย อึ๊งภากรณ์

[EarthRights International และ EarthRights Alumni Network]

เวิร์กช็อปนี้เปิดพื้นที่ให้ผู้เข้าร่วมได้ทดลองเล่นบอร์ดเกมต้นแบบ (Prototype) ที่พัฒนาโดย EarthRights International, EarthRights Alumni Network และเยาวชนจาก Mekong Youth Lab เพื่อสื่อสารประเด็นสิ่งแวดล้อม สิทธิมนุษยชน และการเปลี่ยนแปลงของลุ่มน้ำโขงผ่านกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม

กิจกรรมสะท้อนแนวคิด People's Currents ผ่านการใช้บอร์ดเกมเป็นพื้นที่เรียนรู้และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ โดยชวนผู้เข้าร่วมทำความเข้าใจประเด็นสิ่งแวดล้อมและสิทธิมนุษยชนของลุ่มน้ำโขง พร้อมมีส่วนร่วมในการพัฒนาเครื่องมือสื่อสารสาธารณะที่สามารถนำไปใช้ต่อได้ในอนาคต

ห้องประชุมริมน้ำ (107-108) คณะศิลปศาสตร์

[โปรเจกต์เสวนา เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, เครือข่ายประชาชนจับตาน้ำท่วมอุบล-เขื่อนแม่น้ำโขง, มูลนิธิเกษตรชุมชนนิเวศน์]

ตลอด 77 ปีที่ผ่านมา บทบาทของธนาคารโลกในประเทศไทยได้เปลี่ยนแปลงไปพร้อมกับทิศทางการพัฒนาของประเทศ ตั้งแต่การสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐาน พลังงาน เขื่อน และการพัฒนาชนบท ไปจนถึงการปฏิรูปเศรษฐกิจ การจัดการทรัพยากร และในปัจจุบัน ประเด็นการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน และการระดมทุนภาคเอกชน ประวัติศาสตร์นี้ยังประกอบด้วยความขัดแย้งและการต่อสู้ของประชาชน เช่น กรณีเขื่อนปากมูล ซึ่งนำไปสู่คำถามสำคัญเรื่องกระบวนการตัดสินใจ ผลกระทบทางสังคมและสิ่งแวดล้อม การมีส่วนร่วมของประชาชน และความรับผิดชอบของสถาบันการเงินระหว่างประเทศ
เวทีนี้ชวนตัวแทนขบวนการประชาชน นักวิชาการ ผู้ศึกษาด้านเศรษฐกิจและการเงินเพื่อการพัฒนา และธนาคารโลก มาร่วมทบทวนบทเรียนจากอดีต และตั้งคำถามต่อบทบาทที่กำลังเปลี่ยนแปลงของธนาคารโลก เครื่องมือทางการเงินรูปแบบใหม่ และทิศทางการพัฒนาในอนาคต รวมถึงคำถามสำคัญว่า ประชาชนควรมีบทบาทอย่างไรในการกำหนดความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยกับธนาคารโลกในอนาคต

เลิศศักดิ์ คำคงศักดิ์ ประธานคณะกรรมการประสานงานองค์กรพัฒนาเอกชน (กป.อพช.)
มุมมองจากขบวนการประชาชนไทย
บทบาทของธนาคารโลกผ่านประสบการณ์ของขบวนการประชาชนไทย โดยเฉพาะโครงการพัฒนาขนาดใหญ่และการจัดการทรัพยากร บทเรียนจากเขื่อนปากมูล และคำถามเรื่องผลกระทบ การมีส่วนร่วม และความรับผิดชอบต่อประชาชน
มุมมองด้านเศรษฐกิจและการเงินเพื่อการพัฒนาของประเทศไทย — ผู้ร่วมอภิปรายอยู่ระหว่างการประสานงาน
การเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างธนาคารโลกกับเศรษฐกิจไทย จากบทบาทผู้ให้กู้เพื่อโครงสร้างพื้นฐานในอดีต สู่เครื่องมือทางการเงินใหม่ climate finance, energy transition และการระดมทุนภาคเอกชน รวมถึงคำถามว่าใครได้ประโยชน์และใครรับความเสี่ยงจากการเงินเพื่อการพัฒนารูปแบบใหม่

ศาสตราจารย์โซยอน คิม (Professor Soyeun Kim), Sogang University, South Korea
มุมมองระดับภูมิภาคและโลก
การเปลี่ยนแปลงบทบาทของธนาคารโลกและระบบการเงินเพื่อการพัฒนาในบริบทเอเชียและโลก ท่ามกลางวิกฤตภูมิอากาศ ภูมิรัฐศาสตร์ และการเติบโตของแหล่งทุนและสถาบันการเงินใหม่ รวมถึงความหมายของการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ต่อประเทศและประชาชนในภูมิภาค
ผู้แทนสำนักงานธนาคารโลกประจำประเทศไทย — อยู่ระหว่างการประสานงาน
มุมมองจากธนาคารโลก: บทเรียนจากอดีตและบทบาทในอนาคต
มุมมองของธนาคารโลกต่อบทเรียนจากการทำงานในประเทศไทย บทบาทปัจจุบันในด้านการทำงานเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศ, การเปลี่ยนผ่านพลังงาน และการเงินเพื่อการพัฒนา ตลอดจนทิศทางความสัมพันธ์กับประเทศไทยในอนาคต และบทบาทของประชาชนในกระบวนการตัดสินใจด้านการพัฒนา

ห้อง ร.103 ชั้น 1 คณะรัฐศาสตร์

กิจกรรมเริ่มเวลา 17.15 น.

ตลาดอธิปไตยทางอาหารภาคประชาชนเป็นพื้นที่เรียนรู้ตลอดทั้งงาน MAEW 2026 ตลาดอธิปไตยทางอาหารภาคประชาชน เปิดตลอดช่วงงาน MAEW 2026 โดยเป็นทั้งพื้นที่ตลาด พื้นที่เรียนรู้ และพื้นที่รับประทานอาหารหลักของผู้เข้าร่วมงาน อาหารทุกมื้อจะปรุงและให้บริการโดยเครือข่ายชุมชนที่เข้าร่วมตลาด เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้และสัมผัสความหลากหลายของวัฒนธรรมอาหารจากพื้นที่ต่าง ๆ ของประเทศไทยและภูมิภาคลุ่มน้ำโขง

ผู้เข้าร่วมงานจะได้รับ คูปองอาหาร เพื่อเลือกแลกรับอาหารจากซุ้มต่าง ๆ ภายในตลาดตามความสนใจ ซึ่งช่วยสร้างปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้ผลิต ผู้ปรุงอาหาร และผู้บริโภค พร้อมสนับสนุนระบบอาหารที่ขับเคลื่อนโดยชุมชน

กิจกรรมภายในตลาดประกอบด้วย

People's Food Market – จำหน่ายอาหาร วัตถุดิบ เมล็ดพันธุ์ และผลิตภัณฑ์จากเครือข่ายชุมชน พร้อมถ่ายทอดเรื่องราวและภูมิปัญญาของแต่ละพื้นที่
Food Ecology Mapping – จัดทำแผนที่ภูมินิเวศอาหารของเครือข่าย เพื่อเชื่อมโยงแหล่งอาหาร พันธุกรรมท้องถิ่น และการจัดการทรัพยากรของชุมชน
Learning Market – สาธิตอาหาร แนะนำวัตถุดิบ เล่าเรื่องชุมชน และกิจกรรมเรียนรู้ร่วมกับผู้เข้าร่วม
Market Talks – วงเสวนาขนาดเล็กภายในตลาด โดยตัวแทนชุมชนจากภูมิภาคต่าง ๆ ได้แก่ ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออก ภาคกลาง ภาคใต้ และประเทศในลุ่มน้ำโขง ร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์เกี่ยวกับระบบอาหารท้องถิ่น ความหลากหลายทางชีวภาพ และการจัดการทรัพยากรโดยชุมชน

ผ่านกิจกรรมทั้งหมดนี้ ตลาดอธิปไตยทางอาหารภาคประชาชน จึงเป็นพื้นที่ที่เกษตรกร ชุมชน นักวิชาการ เครือข่ายภาคประชาชน และผู้เข้าร่วมงาน MAEW ได้พบปะ แลกเปลี่ยนองค์ความรู้ สร้างความร่วมมือ และร่วมกันสำรวจแนวทางการปกป้องระบบอาหาร ความหลากหลายทางชีวภาพ และอธิปไตยทางอาหารที่ขับเคลื่อนโดยประชาชน